Chân phước Gioan Phaolô I: 34 ngày và một di sản còn thời sự

Đức Gioan Phaolô I được bầu sau một Mật nghị kéo dài chỉ 26 giờ, với sự đồng thuận rất rộng trong Hồng y đoàn. Việc ngài chọn kết hợp tên của hai vị tiền nhiệm thành “Gioan Phaolô” cũng được nhìn như dấu chỉ của sự hiệp nhất và tiếp nối di sản chung của Công đồng Vatican II. Ngay từ đầu, ngài xác định căn tính của người phục vụ trong Giáo hội bằng câu: “Những người phục vụ, chứ không phải những người làm chủ Chân lý”.

Trong Sứ điệp phát thanh Urbi et Orbi ngày 27/8/1978, Đức Gioan Phaolô I đã trình bày sáu định hướng lớn của triều đại qua sáu lần “chúng tôi muốn”. Trước hết là “không ngừng tiếp nối di sản của Công đồng Vatican II”; tiếp đến là duy trì kỷ luật Giáo hội, đặt ưu tiên vào việc loan báo Tin Mừng, tiếp tục dấn thân đại kết, đối thoại với thế giới đương đại và cổ võ các sáng kiến vì hòa bình.

Điểm cuối cùng trong sáu định hướng ấy đặc biệt mang tính thời sự hôm nay: “Chúng tôi muốn cổ võ tất cả những sáng kiến tốt đẹp và đáng ca ngợi có thể bảo vệ và gia tăng hòa bình trong thế giới đầy biến động này”. Chủ đề này sẽ được dành cho một hội nghị quốc tế tại Đại học Giáo hoàng Gregoriana vào ngày 13/10/2026.

Trong 34 ngày ngắn ngủi của triều đại Giáo hoàng, hòa bình đã trở thành một sợi chỉ xuyên suốt. Đức Gioan Phaolô I từng nhấn mạnh rằng Đức Giáo hoàng và Tòa Thánh không có “những giải pháp thần kỳ cho các vấn đề lớn của thế giới”, nhưng có thể trao cho nhân loại “một tinh thần” giúp đặt các vấn đề trong chiều kích của đức ái phổ quát, công lý, tình huynh đệ, liên đới và hy vọng.

Ngài cũng có những trao đổi trực tiếp với Tổng thống Hoa Kỳ Jimmy Carter và duy trì liên hệ với giới ngoại giao quốc tế nhằm góp phần tháo gỡ xung đột Ả Rập-Israel. Trong buổi đọc Kinh Truyền Tin ngày 10/9/1978, ngài mời gọi cùng cầu nguyện cho hòa bình trong lúc các cuộc đàm phán Camp David đang diễn ra.

Những nghiên cứu và tư liệu văn khố được công bố trong những năm gần đây đã góp phần làm sáng tỏ hơn chương trình điều hành Giáo hội của Đức Gioan Phaolô I. Vì thế, sự ngắn ngủi của triều đại Giáo hoàng này không nên được xem như một khoảng gián đoạn của lịch sử, nhưng như một thời điểm giúp lịch sử “trở nên rõ nét hơn”.

Nhìn lại di sản của ngài hôm nay cũng là dịp để nhận ra những câu hỏi vẫn còn nguyên tính thời sự đối với Giáo hội: làm thế nào tiếp tục tinh thần Công đồng Vatican II, sống tinh thần phục vụ thay vì thống trị, loan báo Tin Mừng trong đối thoại với thế giới đương đại và kiên trì xây dựng hòa bình giữa một nhân loại vẫn còn nhiều chia rẽ.